Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Psychological Science đã đưa ra một góc nhìn đáng chú ý về vai trò của nghệ thuật đối với sự phát triển nhân cách của trẻ. Không chỉ dừng lại ở việc nuôi dưỡng khả năng sáng tạo, nghệ thuật – đặc biệt là những trải nghiệm mang lại cảm giác “choáng ngợp” (awe) – còn có thể tác động trực tiếp đến hành vi xã hội của trẻ.

Một em nhỏ đang nhìn ngắm chiếc đèn lồng hình thỏ khổng lồ tại Bảo tàng Nghệ thuật và Thủ công Trung Quốc và Bảo tàng Di sản Văn hóa Phi vật thể Trung Quốc, trước thềm Tết Nguyên đán – Năm Quý Mão, ngày 14 tháng 1 năm 2023 tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Ảnh: VCG/VCG qua Getty Images.

Nghiên cứu do Eftychia Stamkou thuộc Đại học Amsterdam thực hiện với 159 trẻ em trong độ tuổi từ 8 đến 13. Các em được chia thành nhiều nhóm và xem các đoạn video khác nhau: một nhóm xem nội dung vui vẻ, một nhóm xem nội dung trung tính, và một nhóm xem những hình ảnh mang tính kỳ diệu, rộng lớn, gợi cảm giác “choáng ngợp” – tương tự như khi đứng trước một tác phẩm nghệ thuật ấn tượng hoặc một khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ.

Sau đó, các em được tham gia một hoạt động đơn giản nhưng mất thời gian: đếm vật phẩm cho một chương trình từ thiện dành cho các gia đình khó khăn, hoặc lựa chọn có sẵn sàng tặng phần thưởng của mình (như vé tham quan bảo tàng hoặc đồ ăn nhẹ) cho người khác hay không.

Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Những trẻ được trải nghiệm cảm giác “awe” sẵn sàng giúp đỡ nhiều hơn: các em đếm số lượng vật phẩm nhiều hơn đến 50% so với nhóm xem video vui vẻ, và gấp đôi so với nhóm trung tính. Đồng thời, các em cũng có xu hướng chia sẻ phần thưởng của mình cao hơn từ hai đến ba lần.

Theo các nhà nghiên cứu, cảm giác “choáng ngợp” khiến con người nhận ra mình chỉ là một phần nhỏ trong một thế giới rộng lớn hơn. Từ đó, cái tôi được “thu nhỏ lại”, giúp trẻ trở nên khiêm tốn hơn và quan tâm đến người khác nhiều hơn. Đây không chỉ là một phản ứng cảm xúc, mà còn là một cơ chế tâm lý có thể ảnh hưởng đến hành vi.

Điều đáng chú ý là dù nghiên cứu không trực tiếp sử dụng các tác phẩm hội họa nổi tiếng, nhưng các nhà khoa học cho rằng nghệ thuật – đặc biệt là những tác phẩm có khả năng gợi cảm xúc mạnh – hoàn toàn có thể tạo ra hiệu ứng tương tự. Điều này góp phần phản bác quan điểm cho rằng nghệ thuật chỉ tồn tại trong “thế giới tưởng tượng” và không có tác động thực tế đến cuộc sống.

Thay vào đó, nghiên cứu đã đưa ra bằng chứng cụ thể rằng nghệ thuật có thể thúc đẩy những hành vi tích cực, góp phần xây dựng sự đồng cảm và tinh thần sẻ chia trong xã hội. Nói cách khác, nghệ thuật không chỉ giúp trẻ “vẽ đẹp hơn”, mà còn giúp các em “trở thành người tốt hơn”.

Chính vì vậy, việc cho trẻ tiếp xúc với nghệ thuật từ sớm không chỉ mang ý nghĩa phát triển kỹ năng, mà còn là một cách giáo dục cảm xúc và nhân cách. Khi trẻ được trải nghiệm cái đẹp, được “chạm” vào những điều lớn lao hơn bản thân, các em sẽ học được cách nhìn thế giới rộng mở hơn.

Tại lớp vẽ Noljak, các bài học không chỉ hướng đến việc tạo ra sản phẩm, mà tập trung vào quá trình quan sát, cảm nhận và suy nghĩ. Thông qua những hoạt động đơn giản như vẽ, cắt dán hay tạo hình, trẻ dần hình thành khả năng đồng cảm, biết lắng nghe và thể hiện cảm xúc của mình.

Bởi lẽ, giá trị lớn nhất của nghệ thuật không nằm ở một bức tranh hoàn chỉnh, mà nằm ở cách nó giúp con người kết nối với nhau – bắt đầu từ những cảm xúc rất nhỏ, nhưng có thể tạo nên những thay đổi rất lớn.